Czy wiesz kim był człowiek, który w pędzie lokomotywy dostrzegł metafizyczną grozę, a w iskrach kominka – bramę do innego wymiaru? To Stefan Grabiński – polski geniusz pióra, przyrównywany do Poego i Lovecrafta. Postać równie fascynująca, co tragiczna.
Grabiński zapomniany przez dekady, dziś wraca jako niekwestionowany mistrz niesamowitości. Czytając jego dzieła nie uciekniesz od pytania: gdzie leży granica między genialną intuicją a obłędem?
Urodzony we Lwowie w 1887 roku, Grabiński wiódł podwójne życie. Za dnia był sumiennym nauczycielem języka polskiego w gimnazjum, nocami zaś przeistaczał się w kronikarza mrocznych stron ludzkiej duszy i ukrytych praw wszechświata. Jego biografia to gotowy scenariusz na mroczny dramat. Zmagając się z postępującą gruźlicą i wieczną biedą, schronienie znalazł w literaturze. Nie była to jednak literatura pokrzepiająca serca. Grabińskiego pociągało to, co niewyjaśnione, ukryte tuż pod powierzchnią racjonalnego świata.
Jego opus magnum, zbiór opowiadań Demon ruchu, to dzieło absolutnie unikatowe. W czasach, gdy kolej symbolizowała triumf techniki i postępu, Grabiński uczynił ją siedliskiem pierwotnego lęku. U niego pociągi to nie tylko maszyny. To stalowe bestie o własnej woli, prowadzone przez opętanych maszynistów ku stacjom widmo, które nie istnieją na żadnej mapie. Opowiadania takie jak „Głucha przestrzeń” czy „Sygnały” po mistrzowsku budują atmosferę klaustrofobicznej grozy, dowodząc, że największy horror nie czai się w gotyckich zamkach, lecz w pędzie nowoczesności.
Jednak Grabiński nie był tylko „pisarzem od pociągów”. Jego prawdziwą obsesją stała się psychologia głębi, okultyzm i parapsychologia. To jedna z największych zagadek jego biografii. Grabiński nie traktował tych zjawisk wyłącznie jako literackiego rekwizytu. Ponoć sam uczestniczył w seansach spirytystycznych i z zapałem studiował dzieła z pogranicza nauki i ezoteryki. Wierzył w istnienie „psychodylucji” – tajemniczej siły psychicznej, która potrafi materializować myśli i lęki. Ta fascynacja przeniknęła do jego prozy. W zbiorze „Niesamowita opowieść” czy w powieści „Salamandra” bada granice percepcji, eksplorując świat sobowtórów, telepatii i namiętności tak płomiennej, że staje się dosłownym, trawiącym wszystko ogniem.
Jego bohaterowie to nie szaleńcy w potocznym rozumieniu. To ludzie nadwrażliwi, którzy dostrzegli pęknięcie w fasadzie rzeczywistości i odważyli się zajrzeć na drugą stronę. Czy sam Grabiński był jednym z nich? Trudno oprzeć się wrażeniu, że jego opowiadania były formą autoterapii lub próbą oswojenia własnych demonów – lęku przed chorobą, śmiercią i zapomnieniem.
Jego największe lęki zmaterializowały się „niejako”. Zmarł w 1936 roku na gruźlicę, na którą chorował całe życie, w skrajnym ubóstwie, opuszczony przez środowisko literackie, które nie rozumiało jego wizjonerskiej prozy. Jego grób na Cmentarzu Janowskim we Lwowie został zapomniany. Na całe dekady słuch o nim zaginął. Rozpłynął się w niepamięci przykryty kurzem historii.
Dopiero dziś, w epoce, która na nowo odkrywa horror psychologiczny, Stefan Grabiński wraca na należne mu miejsce w panteonie polskiej literatury. Geniusz, który ośmielił się opisać to, czego inni bali się nawet pomyśleć? A może człowiek, którego wrażliwość i choroba pchnęły na skraj szaleństwa? Prawda, jak to w jego opowiadaniach, leży zapewne gdzieś pośrodku. Jedno jest pewne: jego proza wciąż potrafi zmrozić krew w żyłach i nie pozwala spać spokojnie.
W Księgarni Armoryka znajdziesz wszystkie dzieła Stefana Grabińskiego. To wspaniała lektura na zimowe wieczory! Zaoszczędź i kup cały komplet!
Zaloguj przez Facebooka
Zaloguj przez Google